پایاننامه ارشد ادبیات فرهنگ عامه دیوان صیدی تهرانی

۱۴۰ هزار تومان ۱۰۵ هزار تومان
افزودن به سبد خرید

جهت خرید و دانلود پایاننامه ارشد ادبیات فرهنگ عامه دیوان صیدی تهرانی با ایمیل sellthesis@gmail.com در ارتباط باشید


دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی ادبیات و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی


پایاننامه ارشد ادبیات فرهنگ عامه دیوان صیدی تهرانی


چکیده

پژوهش حاضر به منظور بررسی «ادبیات و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی» صورت گرفته است. فرهنگ عامه مجموعه ی تجربیات و تفکرات بشر در طی قرون و اعصار است همین تجربیات و سنت های مرسوم یک جامعه است که به آن جامعه شخصیت و هویت می بخشد.
صیدی تهران شاعری غزل سراست وی در اشعار خود بسیاری از عناصر فرهنگ عامه را دستمایه خلق مضامین متنوع قرار داده و از آنجا که فرهنگ عامه هر ملتی روشنگر آداب، عادات، احوال و اخلاق و افق فکری مردم آن جامعه است با بررسی این عناصر در اشعار وی زمینه سهولت و درک معانی اشعار صیدی تهرانی برای مخاطبان فراهم شده است و نیز مخاطب را با فرهنگ عامه آن عصر و وضع روحی و اجتماعی مردم آن زمان آشنا ساخته است. از نتایج مهم این پژوهش آن است که دیوان صیدی تهرانی سرشار از عناصر فرهنگ عامه است و همچنین خواهیم دانست که بسیاری از اعتقادات، آداب و رسوم و تفکرات امروزی بشر از باورهای پیشینیان نشأت گرفته است.
در این پایان نامه ضمن معرفی اجمالی فرهنگ عامه، موارد عامیانه ی استخراج شده از  دیوان مطابق دستورالعمل های ارائه شده توسط صاحب نظران به تصویب و طبقه بندی شده اند. آن گاه در ذیل هر عنوان اصلی، موارد فرعی و چگونگی باور مردم عصر صیدی که بسیاری از آن می تواند با باورهای مردم روزگار ما مشترک باشد؛ ذکر و تحلیل شده است.

کلمات کلیدی: مردم و توده، فرهنگ و دانش، باورهای خرافی، دیوان صیدی تهرانی 


فهرست مطالب

پیشگفتار    1
فصل اول: تعریف و تشریح موضوع
1-1- پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق) 4
1-2- بیان مسأله    4
1-3- سوابق مربوط (پیشینه تحقیق)    4
1-4- فرضیه های تحقیق    5
1-5- اهداف تحقیق    5
1-6- اهمیت موضوع    5
1-7- ضرورت تحقیق    5
1-8- کاربردهای پژوهشی    6
1-9- جنبه های نوآوری جدید بدون تحقیق 6
1-10- روش کار    6
1-10-1- نوع روش تحقیق    6
1-11- روش گردآوری اطلاعات (میدانی، کتابخانه ای و غیره)    6
1-12- ابزار گردآوری اطلاعات (پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده، آزمون فیش، جدول،     7
1-13- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات    7
1-14- کلید واژگان تحقیق و معادل لاتین آن ها    7
فصل دوم: تعاریف و کلیات
2-1- زندگی و شعر صیدی تهرانی    9
2-2- تعاریف فرهنگ عامیانه    9
2-3- فرهنگ عامه در جهان    11
2-4- فرهنگ عامه     12
2-5- اهمیت فرهنگ عامه    13
2-6- عناصر فرهنگ عامه    15
2-7- ویژگی های فرهنگ و ادبیات عامه    17
فصل سوم: عناصر و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی
3-1- باور های عامیانه    21
3-1-1- درآمد    22
3-1-2- باده افشانی (جرعه بر خاک افشاندن)    22
3-1-3- پادشاه سایه خداوند روی زمین    23
3-1-4- تشکیل دُر در صدف    23
3-1-5- تشکیل گوهر در سنگ     24
3-1-6- جن یا فرشته ای به شاعران الهام می کند    24
3-1-7- چشم زخم    25
3-1-7-1-  اسپند دود کردن    25
3-1-8- خون و باورهای مربوط به آن     26
3-1-8-1- خون خوردن     26
3-1-8-2- انتقام خون    27
3-1-8-3- خونین بودن اشک    28
3-1-8-4- جگر جایگاه غم و اندوه    29
3-1-9- رنگ ها    30
3-1-9-1- سیاه     30
3-1-9-2- سبز    31
3-1-9-3- زرد    32
3-1-10- روزی معین    32
3-1-11- سبز پوشی فرشتگان و زیبا رویان    33
3-1-12- صبا باعث رویش و تحریک گل و گیاهان     33
3-1-13- صید حرم    34
3-1-14- گنج    34
3-1-14-1- گنج در ویرانه    34
3-1-14-2- گنج باد آور    34
3-1-15- ماه و قصب (کتان)    34
3-1-16- مهر گیاه    35
3-1-17- نور چشم    35
3-1-18- نوشیاد (شادی روی کسی خوردن)    36
3-2- باورها و رسوم مربوط به جانوران    38
3-2-1- درآمد    39
3-2-2- آهو    39
3-2-2-1- رمیدگی    39
3-2-2-2- آهو به عنوان شکار و صید    39
3-2-2-3- یوز و آهو    40
3-2-3- بلبل    40
3-2-4- پروانه    41
3-2-5- تذرو و سرو    42
3-2-6- جغد     42
3-2-7- طاووس    42
3-2-8- طوطی    43
3-2-8-1- سخنوری طوطی    43
3-2-8-2- طوطی و آینه    43
3-2-9- فاخته    44
3-2-9-1- طوق فاخته     44
3-2-9-2- خوش خوانی    44
3-2-10- قمری    45
3-2-11- کبک    45
3-2-11-1- خرامیدن کبک    45
3-2-11-2- کبک و باز    45
3-3- طب عامیانه    46
3-3-1- درآمد    47
3-3-2- بیماری ها    47
3-3-2-1- آبله    47
3-3-2-2- پیسی    48
3-3-2-3- تب و تبخال    48
3-3-2-4- جنون    49
3-3-2-5- دیوانگی     49
3-3-2-6- رمد    50
3-3-2-7- سودا    50
3-3-2-8- عناصر اربعه و مزاج های چهارگانه در وجود آدمی    50
3-3-3- داروها و شیوه ی درمان    51
3-3-3-1- بلسان در درمان بیماری چشم (جسم)    51
3-3-3-2- توتیا    51
3-3-3-3- چوب چینی    52
3-3-3-4- چوب گل در درمان غلبه سودا    52
3-3-3-5- سرمه و تأثیر آن در روشنی دید چشم    52
3-3-3-5-1- سرمه    52
3-3-3-6- سوخته و درمان زخم    53
3-3-3-7- مفرح در درمان غلبه سودا    53
3-3-3-8- مومیایی و درمان شکستگی    53
3-4- ضرب المثل    55
3-4-1- درآمد    56
3-5- نجوم در باورهای عامیانه    59
3-5-1- درآمد    60
3-5-2- اختر و بال افتادن    60
3-5-3- اسد    60
3-5-4- افلاطون     61
3-5-5- تأثیر افلاک و کواکب بر سرنوشت انسان ها    61
3-5-6- ثریا=پروین    62
3-5-7- جوزا    63
3-5-8- حضور منجمین در دربار    63
3-5-9- خورشید و ذره     63
3-5-10- زمین مرکز عالم    64
3-5-11- زهره مطرب فلک    64
3-5-12- سعد و نحس ستارگان    65
3-5-13- سهیل     65
3-5-14- سیارات سبعه    66
3-5-15- شب یلدا    66
3-5-16- شهاب    67
3-5-17- صاحب قران    67
3-5-18- طالع بینی    68
3-5-19- عطارد    69
3-5-20- قوس قزح    70
3-5-21- کسوف    70
3-5-22- کمان (قوس)    70
3-5-23- کهکشان    71
3-5-24- گردش و حرکت افلاک    71
3-5-25- نحس اصغر، نحس اکبر    72
3-5-26- هفت اختر    73
3-6- افسانه ها    74
3-6-1- درآمد    75
3-6-2- آب حیات     75
3-6-3- ارم شداد    76
3-6-4- خضر    77
3-6-5- ملک معمور    78
3-6-6- یأجوج و مأجوج     78
3-7- اسطوره    80
3-7-1- درآمد    81
3-7-2- آیینه سکندر    81
3-7-3- اسکندر    82
3-7-4- انگشتر سلیمان    82
3-7-5- جمشید    83
3-7-6- حاتم طایی     84
3-7-7- رخش     85
3-7-8- رستن گیاه از خاک گور    86
3-7-9- شیرین و فرهاد    86
3-7-10- ضحاک و فریدون    88
3-7-11- طور    89
3-7-12- فره     89
3-7-13- کوثر     90
3-7-14- لیلی و مجنون    90
3-7-15- نغمه ی داودی    91
3-7-16- ید بیضا    91
3-7-17- هفت خوان (هفت خان)    92
3-8- موجودات و پدیده های اساطیری    93
3-8-1- درآمد    94
3-8-2- اهریمن    94
3-8-3- پری     95
3-8-4- دیو    96
3-8-5- سیمرغ (عنقا)    97
3-8-6- فرشته    98
3-8-7- هما    99
3-9- جادو و جادوگری    100
3-9-1- درآمد    101
3-9-2- افسون و جادو    102
3-9-3- چشم بندی    102
3-9-4- خواب بستن     103
3-9-6- طلسم    103
3-9-7- کیمیا    103
3-10- پیشگویی    105
3-10-1- درآمد    106
3-10-2- استخاره گرفتن    106
3-10-3- تفأل    106
3-10-4- تفأل به چهره     107
3-11- بازی    108
3-11-1- در آمد    109    
3-11-2- نردبازی    109
3-11-3- نی سواری    110
3-12- گوهر شناسی    111
3-12-1- در آمد    112
3-12-2- الماس    112
3-12-3- دُر یا مر وارید    112
3-12-4- یاقوت    113
3-12-5- زر    113
3-13- آداب و رسوم    114
3-13-1- در آمد    115
3-13-2- آداب مربوط به سوگواری    115
3-13-2-1- سوگواری    115
3-13-2-2- شمع روشن کردن     116
3-13-3- آداب و رسوم دربار    116
3-13-3-1- دست بوسی    116
3-13-3-2- طغرا    116
3-13-3-3- کرنش و تسلیم     116
3-13-3-4- کوس نواختن به هنگام رحیل و جنگ     117
3-13-5- سایر آداب و رسوم     117
3-13-5-1- آداب نامه و نامه نگاری    117
3-13-5-2- احترام متقابل     118
3-13-5-3- باج و خراج    118
3-13-5-4- برقع پوشیدن    118
3-13-5-5- حلقه به گوشی    118
3-13-5-6- خرقه پوشی    118
3-13-5-7- داغ    119
3-13-5-8- دعا کردن    119
3-13-5-9- ساعت شنی    120
3-13-5-10- سوگند خوردن    120
3-13-5-11- شیوه های مجازات    121
3-13-5-12- قهوه خانه    121
3-13-5-13- مکتب و مکتب خانه    122
3-13-5-14- نثار    122
3-13-5-15- نوروز    123
3-13-6- سایر موارد     124
3-13-6-1- ربع مسکون    124
3-13-6-2- هفت اقلیم    125
نتیجه گیری    126
منابع    127   


پیشگفتار

بیش از یک قرن است که مواریث و سنن اعتقادی، فرهنگی و علمی این مرز و بوم مورد تحریف، تحقیر و گاه دستبرد فرهنگ و تمدنی مهاجم به نام غرب قرار گرفته است. در این هجوم، سنت- که در مفهوم اصیل خود حامل اصالت، عمق، طراوت و کارآمدی است- معادل کهنگی و تباهی قلمداد می شود و جامعه مورد هجوم این تهاجم منحط از سنن و مواریث ارزشمند تاریخی و فرهنگی خود دست شست و به هر آنچه تحت عنوان مدرن و نو از سوی بیگانگان می آید گردن می نهد. پس تلاش در جهت حفظ و نگهداری و پاسداشت ارزش های به جا مانده از گذشتگان باید از اولویت های نسل امروز باشد نه این که با بازگشت به گذشته، هویت و اصالت فرهنگی ارزشمند خود احساس حقارت و عقب ماندگی کنیم جست و جو در آثار فرهنگی تلاشی بس دشوار، در عین حال، بسیار شیرین است. در دل هر منطقه ی ایران میراثی گرانبها از بدایع فکر سخن گستران هوشمند آن منطقه بر جای مانده که وظیفه مراکز فرهنگی هر منطقه است که بدان توجه کنند و در بازشناسی آن کمر همت ببندند.
پژوهشی که اینک از نظر خوانندگان ارجمند می گذرد، مجموعه ایست از باورها، آرزوها، اعتقادات و افکار آباء و اجدادی ما که در فراسوی قرون و اعصار زیست می کرده اند و مانند همه ی ما در بربر این جهان شگفت به حیرت و انفعال افتاده اند. و چرایی این پدیده ها باعث به وجود آمدن افسانه ها ون باورهای خرافی در بنی ملل شده است؛ باورهایی که با گشودن راز و رمز و گسترش علم و دانش و یافتن پاسخ مجهولات به عقب و عقب تر رانده می شوند.
سال هاست که به همت بزرگانی پژوهش و تحقیق در زمینه ی فرهنگ عامه (فولکلور) در کشور ما که از پیشینه قدمت فرهنگی بالایی برخوردار است، به صورت علمی و آکادمیک انجام می شود. اینجانب نیز به علت علاقه ی بسیار به رشته ی ادبیات، و آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم اقوام، به پیشنهاد اساتید بزرگوار پایان نامه ی تحصیلی خود را در یک موضوع بین رشته ای در زمینه ی فولکلور که به ارتباط با رشته های جامعه شناسی و علوم اجتماعی نیز نیست انخاب کردم تا شاید با بهره گیری از چراغی که استاد راهنمای بزرگوار و زحمت کش، دکتر هوشنگ اسفندیارپور در جلوی راهم روشن کردند بتوانم گام های بعدی را در زمینه پژوهش و تحلیل در مورد ادبیات و فرهنگ عامه محکم تر بردارم. به طور کلی پژوهش پیرامون ادبیات و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی را در سه فصل مجزا انجام دادم.
فصل اول: تعریف و تشریح موضوع پایان نامه می باشد.
فصل دوم در معرفی زندگانی صیدی تهران، تعاریف فرهنگ عامیانه، اهمیت و ویژگی های فرهنگ و ادبیات عامه می باشد.
فصل سوم به بررسی باورهای عامیانه، طب عامیانه و بیماری ها و شیوه های درمان، نجوم در باورهای عامیانه، ضرب المثل ها، افسانه ها، اسطوره ها، پیشگویی، جادو و جادوگری، موجودات و پدیده های اساطیری، باورها و رسوم مربوط به جانوران، آداب و رسوم و … پرداخته ام.


زندگی و شعر صیدی تهرانی

صیدی از شعرای کم گو بالنسبه خوب قرن یازدهم است. نام او سید علی و مولدش تهران بوده است. تاریخ تولد وی معلوم نیست ولی با دلایلی که گفته اند سال های بین 1022 تا 1025 را به تقریب می توان پذیرفت.
در جوانی از تهران به اصفهان رفته و در آن شهر، که نخبه ی شعرای زمان را در خود جای داده بود، به کسب معلومات پرداخته است.
قهوه خانه های اصفهان (از جمله طوفان و زینا) در روزگار صیدی محل تجمع شعرا و صاحبان ذوق بوده و بهترین جا برای پرورش استعدادهای ادبی به شمار می رفته است. صیدی نیز به این محافل رفت و آمد داشته. خود در توصیف قهوه خانه ها می گوید:
مرا در قهوه بودنه خوشتر از بزم شهان باشد         که آن جا میهمان را منتی بر میزبان باشد
صیدی در ایران جز شعرای درباری نبوده و تنها در مقطع غزلی از شاه عباس دوم نام برده است.
«صیدی» آخر برق تیغ شاه عباس صفی        رخنه ها در قلعه ی رومین بغداد افکند
(غ 161)
شاعر در سال 1064- به شرحی که خواهد آمد- به هند رفته و به نوشته ی صاحب قصص الخاقانی، به سال 1069، در دهلی در گذشته است. (قهرمان، 1389: 17-19)
شعر صیدی به شیوه ی متداول روزگار اوست که بعدها به سبک هندی معروف شده است. در این دوره شعرا بیشتر گرد غزل گشته اند و قصیده چندان رنگی نداشته است. صیدی نیز چون اکثر آنان در قصیده کاری نساخته است. با آن که تعداد قصاید او از دوازده در نمی گذرد، گاه مضامین به کار برده در ایران را، در هند هم خرج کرده است گاه مصراع هایی را در دو قصیده عیناً تکرار. (همان: 46)
با این احوال صیدی شاعری غزل سراست، گرچه غزل او هم یک دست و خالی از عیب نیست: گاهی بیان او شکستگی و رخنگی لازم را ندارد و گاه بعضی از ابیات معانی مورد نظر را نمی رساند و برخی از اصطلاحات و لغات روزمره ای هم که به کار برده است زیبنده ی غزل نیست. (همان: 48)


تعاریف فرهنگ عامیانه

برای آشنایی با فرهنگ عامه بهتر است در ابتدا به تعریفی از فرهنگ پرداخته شود. فرهنگ پدیده ای است که ساخته می شود و در روند سازندگی، آدمها را نیز می سازد و از این رو، می تواند دارای دستاوردهایی تاریخی باشد؛ انسان که موجودی اجتماعی است در طبیعت و محیط خود، آن را از نسلی به نسل دیگر انتقال می دهد. کارشناسان تعاریف مختلفی از فرهنگ ارائه کرده اند یکی از معانی اش که از فرهنگ ارائه شده است و در اینجا نیز مورد نظر ما همان است (Culture) فرنگی است که در عربی به آن ثقافت می گویند، و آن عبارت از مجموعه میراث های معنوی یک قوم است اعم از آن چه محصول عقل و ادراک یا زاده ی ذوق و عاطفه ی آن ها باشد. تعریف نسبتاً کامل و خوبی را تایلور (1871) انسان شناس معروف انگلیسی از فرهنگ ارائه نمود. او در کتابش عقیده دارد «فرهنگ یا تمدن، مجموعه پیچیده ای است که در برگیرنده ی دانستنی ها، اعتقادات، هنرها، اخلاقیات، قوانین، عادات، و هر گونه توانایی دیگری است که به وسیله ی انسان به عنوان جامعه کسب شده است.» (بیهقی، 1367: 11)
و ولووی (1937) آن چیزهایی که فرد از جامعه خود کسب می کند که شامل باورها، عادات، خورد و خوراک، هنرها، پیشه ها و … که به صورت میراثی از گذشتگان، حال چه از راه آموزش رسمی یا غیر رسمی به او رسیده است را در حیطه تعریف از همین واژه ی فرهنگ می آورد. (آشوری، 1357: 41)
فرهنگ عامه نیز یکی از موضوعات مورد بحث هر فرهنگی است. در تعریف فرهنگ عامه باید گفت فرهنگ عامه یا فولکلور (Folklore) از ترکیب دو کلمه (Folk) به معنی مردم و توده و (lore) به معنی فرهنگ و دانش به وجود آمده است. فولکلور در اصل از رشته های مردم شناسی (anthropology) است که از آنتروپولوس (anthropolos) یونانی به معنای انسان و آدم گرفته شده است. و خود مردم شناسی نیز از رشته های جامعه شناسی (Sociology) محسوب می شود مردم شناسی و جامعه شناسی از جمله علومی هستند که ریشه در زمانی بسیار دور دارند. به گونه ای که بسیاری از حکماء، جغرافی دانان، سفرنامه رنویسان و … به بحث در امور مربوط به جامعه و زندگی اجتماعی پرداخته و بسیاری از موضوعات مهم مردم شناسی، از قبیل: آداب و رسوم زندگی، باورها، اعتقادات و عادات اجتماعی ملل مختلف را مورد توجه قرار داده اند. (نصیب، 1382: 259)

مرور

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است .