پایاننامه ارتباطات فرهنگی آینده‌نگاری تحولات رسانه دینی منبر

۱۷۵ هزار تومان ۱۲۵ هزار تومان
افزودن به سبد خرید

جهت خرید و دانلود پایاننامه ارتباطات فرهنگی آینده‌نگاری تحولات رسانه دینی منبر روی دکمه سفارش خرید یا ایمیل sellthesis@gmail.com در ارتباط باشید

دانلود پایان نامه ارشد علوم اجتماعی


پایان نامه کارشناسی ارشد ارتباطات فرهنگی آینده‌نگاری تحولات رسانه دینی منبر در افق 1404 جمهوری اسلامی ایران


پایاننامه ارتباطات فرهنگی آینده‌نگاری تحولات رسانه دینی منبر


چکیده

شیوه‌های تبلیغی زیادی از انبیا و پیامبران ذکرشده، آنان بر دعوت مشترک به توحید، معاد، اصول اخلاقی و … تکیه داشته‌اند. پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام نیز، تبلیغ به‌ویژه در شکل «منبر» یکی از ابزارهای اصلی انتقال معارف اسلامی بود و در طول تاریخ تا امروز، دستخوش تحولات فراوان بوده است؛ امّا اساس و بنای آن، اصالت خود را حفظ نموده و در فراز و نشیب‌های مختلف تاریخ، مورداستفاده قرارگرفته است. رسانه منبر دربردارنده‌ی عناصر مبلّغ، مخاطب، موضوع، شیوه و ابزار است. لذا تحقیق حاضر با شناسایی عناصر فوق به بررسی رسانه منبر می‌پردازد تا نسبت به آینده‌نگاری این رسانه اقدام شود.
این تحقیق برای آینده‌نگاری تحولات رسانه منبر از روش «فرآیند پژوهی» با ابزار مطالعه «اسنادی و کتابخانه‌ای» طی نیم‌قرن اخیر استفاده نموده، ازاین‌رو خطبای شهیر فلسفی، کافی، انصاریان و پناهیان موردمطالعه قرارگرفته‌اند. رویکرد شناسی موضوعات ایشان، اسلوب‌های اقناع اندیشه و روش‌های تحریک احساس و نیز مخاطبان ایشان در این تحقیق موردبررسی است. پس از مطالعه اسناد موجود، برخی از عناصر دارای فرآیند ثابت و مستمر تشخیص داده شد که می‌تواند در آینده‌نگاری منبر مهم باشد: منبر سیاسی، منبر با رویکرد اخلاق اجتماعی و نیز منبر حماسی و داستانی با مخاطب جوان از مهم‌ترین این عناصر هست.

کلیدواژه‌ها: آینده‌نگاری، رسانه دینی، رسانه منبر، رویکردشناسی، اسلوب‌ شناسی، مخاطب شناسی.


فهرست

فصل اول: کلیات پژوهش— 3
1.1. بیان مسئله 3
1.2. اهداف تحقیق 5
1.3. پیشینه تحقیق 6
1.4. محدودیت‌ها و مشکلات 8
فصل دوم: چهارچوب مفهومی – 10
2.1. آینده‌نگاری تحولات در افق 1404 جمهوری اسلامی ایران 10
2.1.1. آینده‌نگاری 12
2.1.2. هدف آینده‌نگاری 16
2.1.3. افق 1404جمهوری اسلامی ایران 17
2.2. دین و رسانه 21
2.2.1. فراگرد ارتباطات 21
2.2.2. رویکردها به رابطه دین و رسانه 31
2.2.3. رسانه دینی و ارتباط مؤثر 39
2.2.4. انواع شبکه‌های ارتباط دینی 47
2.2.5. رسانه منبر 53
2.2.6. منبر و سایر رسانه‌ها 66
2.3. عناصر منبر 72
2.3.1. رویکردشناسی محتوای منبر 72
2.3.2. اسلوب‌های اقناع اندیشه 77
2.3.3. روش‌های تحریک احساس 80
2.3.4. مخاطب شناسی منبر 81
2.3.5. رفتار غیرکلامی 85
فصل سوم: روش تحقیق— 90
3.1. روش آینده‌نگاری 90
3.2. سئوالات کلیدی تحقیق 96
3.3. روش مورداستفاده 96
3.4. ابزار گردآوری و تحلیل اطلاعات 97
3.5. جامعه آماری 97
3.6. نمونه تحقیق 97
3.7. تعریف عملیاتی متغیرها 98
فصل چهارم: بررسی یافته‌های تحقیق— 101
4.1. حجت‌الاسلام شیخ محمدتقی فلسفی 101
4.1.1. رویکردشناسی منبر فلسفی 112
4.1.2. اسلوب‌های اقناع اندیشه 113
4.1.3. روش‌های تحریک احساس 114
4.1.4. مخاطب شناسی منبر 115
4.1.5. ارتباطات غیرکلامی 116
4.2. حجت‌الاسلام شیخ احمد کافی 118
4.2.1. رویکردشناسی منبر کافی 125
4.2.2. اسلوب‌های اقناع اندیشه 126
4.2.3. روش‌های تحریک احساس 126
4.2.4. مخاطب شناسی منبر 127
4.2.5. ارتباطات غیرکلامی 128
4.3. حجت‌الاسلام شیخ حسین انصاریان 130
4.3.1. رویکردشناسی منبر انصاریان 144
4.3.2. اسلوب‌های اقناع اندیشه 145
4.3.3. روش‌های تحریک احساس 145
4.3.4. مخاطب شناسی منبر 145
4.3.5. ارتباطات غیرکلامی 146
4.4. حجت‌الاسلام شیخ علیرضا پناهیان 148
4.4.1. رویکردشناسی منبر پناهیان 155
4.4.2. اسلوب‌های اقناع اندیشه 156
4.4.3. روش‌های تحریک احساس 156
4.4.4. مخاطب شناسی منبر 157
4.4.5. ارتباطات غیرکلامی 159
فصـل پنجم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری– 162
5.1. تحلیل محیط خارجی 162
5.2. تحلیل محیط داخلی 163
منابع 169
منابع مکتوب—— 169
منابع غیرمکتوب— 172


آینده‌نگاری

ارائه‌ی تعريف مشخص و دقيق از آینده‌نگاری مشكل است؛ چراکه اولاً تفاوت دیدگاه‌های افراد مختلف كه آینده‌نگاری را از حوزه‌ی موردعلاقه‌ی خود می‌نگرند، باعث می‌شود تا آنان تعريفي بر اساس ديدگاه موجود در آن حوزه ارائه دهند؛ ثانياً عمر کوتاه اين دانش و سير تجربيات گوناگون از اين دانش باعث گرديده است كه مفهوم آینده‌نگاری مرتباً تغيير يابد.
در سال‌های اخير كشورهاي متفاوتي فعاليت آینده‌نگاری را در برنامه‌های ملي خود قرارداده‌اند. هر يك از اين فعالیت‌ها بر دانش آینده‌نگاری افزوده است و لذا روزبه‌روز توسعه اين مفهوم ادامه دارد.
بن مارتين به‌عنوان يكي از متقدمين و پيشروان بحث آینده‌نگاری مطرح است. اولين تعريفي كه تقريباً موردپذیرش عمومي قرار گرفت، متعلق به وي است. وي در سال 1995 آینده‌نگاری تحقيقات را به‌صورت ذيل تعريف نمود: آینده‌نگاری تحقيقات، تلاش سامانمند براي نگاه به آینده‌ی بلندمدت علم، فنّاوری، اقتصاد و اجتماع است كه باهدف شناسايي فنّاوری‌های عام نوظهور و تقويت حوزه‌های تحقيقات استراتژيكي است كه احتمالاً بيشترين منافع اقتصادي و اجتماعي را به همراه دارند.
مارتين اين تعريف از آینده‌نگاری فنّاوری را داراي پنج جنبه‌ی مهم زير می‌داند:
1. تلاش براي نگاه به آينده، هنگامي فعاليت آینده‌نگاری ناميده می‌شود كه تلاشي سامانمند باشد. اين امر تفاوت ميان آینده‌نگاری و ساخت سناريوهايي كه روزانه براي برنامه‌ریزی‌ها استفاده می‌گردد را نشان می‌دهد.
2. دومين وجه تمايز اين فعاليت، نگاه بلندمدت آن است كه بسيار فراتر از افق‌های برنامه‌ریزی معمول است. افق زماني در فعالیت‌هاي آینده‌نگاری از 5 تا 30 است.
3. سومين جنبه‌ی مورد لحاظ در تعريف آینده‌نگاری، توجه به تعادل ميان است. بدين ترتيب، نوآوري تنها محدود به فشار فنّاوری نمی‌شود و به نقش نيازهاي برآمده از عوامل اقتصادي –اجتماعي در فعاليت آینده‌نگاری نيز پرداخته می‌شود.
4. تمركز فعاليت آینده‌نگاری بر فنّاوری‌های نوظهور يعني تمركز بر فنّاوری‌هایي است كه وارد مرحله‌ی رقابتي نشده‌اند و اين امر باعث می‌شود تا دولت، مشروعيت سرمایه‌گذاری و ورود به اين حوزه‌ها را به دست آورد.
5. توجه به منافع اجتماعي و عدم تمركز صرف بر ايجاد ثروت، پنجمين وجه از تعريف فوق است. (..، ص 27-28)

فراگرد ارتباطات

«ارتباط» به‌کلی ترين شكل خود اشاره دارد به «فرايندى كه پیام‌دهنده پيامى را از طريق وسیله‌ای به دریافت‌کننده‌ای ارسال می‌دارد و اثر يا نتیجه‌ای را موجب می‌شود.» (…، ص 3)
بسيارى از صاحب‌نظران بر اين باورند كه فرايند ارتباط پدیده‌ای است کاملاً نظام گرا و تابع نظام. مفهوم «نظام گرايانه بودن ارتباطات» دربرگیرنده پيوستگى و تعامل ميان اجزا و عناصر با يكديگر است. ازاین‌رو، اين مفهوم بيانگر آن است كه چگونه اعضا با يكديگر عمل می‌کنند و بر يكديگر اثر می‌گذارند. (….، ص 20)

انواع ارتباط

ارتباط را به چهار دسته اساسى می‌توان تقسيم كرد كه در ذيل، به بررسى هريك از آن‌ها خواهيم پرداخت:
1. ارتباط با خود: اين نوع ارتباط همان‌گونه كه از نامش پيداست خود را موردتوجه و محور اصلى بحث قرار می‌دهد و نوعى ارتباط درونى است. هر يك از ما به‌عنوان انسانى كه در جامعه زندگى می‌کند و با انسان‌های ديگر سروکار دارد و در شرايط متفاوت با آن‌ها ارتباط برقرار می‌نماید، به‌طور مداوم با خود در ارتباط است. اغلب هنگامی‌که ما در تنهايى خود هستيم، چنان غرق در ارتباط با خود می‌شویم كه گاه اگر توسط ناظر بیگانه‌ای مشاهده شويم، باعث تعجب او می‌شویم و ممكن است تصور كند ما ديوانه شده‌ایم. ممكن است ساعت‌ها مجذوبانه با خود حرف بزنيم و درون خود را تجزیه‌وتحلیل كنيم و اساساً توجهى به محيط اطراف خود نداشته باشيم. انسان‌ها هر روز مدت‌ها به اين ارتباط می‌پردازند. (…، ص73)
2. ارتباط ميان فردى: در اين نوع ارتباط، فرايند انتقال معنا بين شخص با شخص ديگر است. اين ارتباط نيز مانند ارتباط با خود، به دلايل گوناگون به وقوع می‌پیوندد: براى حل مشكلات و مسائل خود با ديگران، رفع تعارضات و تضادها، ردّ و بدل كردن اطلاعات، درك بهتر خود، رفع نيازهاى فردى و اجتماعى. علاوه بر موارد مزبور، موارد بسيار زياد ديگرى وجود دارند كه لزوم ارتباط بدين گونه را براى هر انسانى محقق می‌سازند. (همان)
3. ارتباط با ديگران (گروهى): اين ارتباط ویژگی‌های خود را دارد و بیش‌تر از طريق رسمى و با ساختار و برنامه‌ریزی انجام می‌شود؛ فردى سخن می‌گوید، ديگران گوش می‌دهند. هر انسانى به اقتضاى شرايط و تجارب و وضعيت خود، در سخنرانی‌های زيادى به‌عنوان مستمع شركت می‌کند؛ به‌عنوان دانشجو و دانش‌آموز در كلاس درس، به‌عنوان شرکت‌کننده در يك كنگره علمى يا هنرى و به‌عنوان مستمع در يك سخنرانى مذهبى. گاه ممكن است به‌عنوان سخنور يا سخنران در فراگرد ارتباطى شركت داشته باشد. اين نقش به طرق گوناگونى شكل می‌گیرد؛ گاهى به‌عنوان استاد يا معلم و گاه به‌عنوان سخنران مذهبى. در بیش‌تر موارد، اين نوع ارتباط بر اساس هدف اطلاعاتى و يا اقناعى و يا متقاعدسازى طرح‌ریزی می‌شود و شكل می‌گیرد. (همان)
4. ارتباط‌جمعی : نوعى از ارتباط كه بر اساس آن با تعداد بسيارى از انسان‌های ديگر ارتباط برقرار می‌شود اين نوع ارتباط غيرمستقيم است كه ارتباط‌جمعی خوانده می‌شود و عمدتاً از طريق مطبوعات پر شماره و بخصوص وسايل ارتباطى نوين همانند راديو و تلويزيون بين گروه‌های وسيع انسانى انجام می‌گیرد. اين نوع ارتباط بين میلیون‌ها نفر افراد ناآشنايى كه در شهرها و كشورهاى گوناگون به‌صورت گروه‌های انبوه زندگى می‌کنند پديد می‌آید.

ارتباط کلامی

يكي از مواهب بزرگ خداي سبحان بر آدمي استعداد سخن گفتن است. چه آن‌که آدمي با سخن گفتن آنچه را كه در درون خويش دارد آشكار مي‌كند و مقصود خويش را با سخن گفتن بيان مي‌كند. قرآن كريم به اين ويژگي انسان تكيه نموده و فرموده است: «الرَّحْمَنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الإنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ».
بيان يعني ظاهر نمودن، با زبان انسان مكنونات ضمير خودش را، امور پنهاني كه در ضميرش است براي ديگري آشكار مي‌كند و آن ديگري براي او آشكار مي‌كند.
و در سوره بلد هم به اين نعمت مهم تصريح نموده است:«أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ * وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ».
ازاین‌روي گفته مي‌شود: اصل استعداد و قدرت بر سخن گفتن امری خدادادي است كه به لطف خود، در آفرينش انسان به وديعت نهاده است، اما شکل گرفتن، فعليت يافتن و شكوفايي آن به صورت‌های مختلف و پيدايش زبان‌ها و لغت‌هاي گوناگون، شكل قراردادي دارد. (…، ص 22)

رویکردها به رابطه دین و رسانه

دین برای ورود به زندگی مردم و آشنا شدن مردم با آن، باید منتشر شود. دین از رسانه‌ها در جهت انتشار و گسترش خود استفاده کرده است. تولد دین در بستر رسانه‌ای زمان خود سبب پذیرش رابطه و هماهنگی دین با این رسانه‌هاست اما در حال حاضر باوجود رسانه‌های مدرن موقعیت جدیدی در برابر دین و مبلغان دینی به وجود آمده که سؤال‌های مختلفی را ایجاد کرده است. با پیدایش و گسترش رسانه‌های جدید كه محصول تمدن غرب شمرده مي‌شوند، سال‌ها است ذهن بسیاری از پژوهشگران و متخصصان علوم دینی و شماری از متفكران حوزه علوم اجتماعی به این نكته معطوف گشته كه نسبت میان دین و رسانه چیست؟ و نحوه تعامل این دو باهم چگونه است؟ آیا بین دین و نهاد رسانه سازگاری و همگرایی وجود دارد یا هر یك به‌نوعی در تقابل و تضاد با دیگری است. البته ریشه این سؤالات به یکی از اصلی‌ترین سؤال‌های حوزه علوم انسانی که در باب چگونگی ارتباط سنت و تجدد است برمی‌گردد.

انواع شبکه‌های ارتباط دینی

ارتباط، زیربنای تمدن بشری است و یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن، مبادله اطلاعات و انتقال پیام، بین افراد انسانی است. برای به ثمر رسیدن هر ارتباطی، فرستنده، پیام، کانال، گیرنده یا پیام‌گیر لازم است. ارتباطات به شکل‌های مختلفی صورت می‌گیرد؛ چون: حضوری (بدون واسطه)، جمعی یا عمومی، نوشتاری و غیر نوشتاری، ملی و فراملی، کلامی و غیرکلامی، انسانی و ابزاری (ماشینی)، زمانی و غیر زمانی، سازمانی و غیرسازمانی و نمادین.
نیاز انسان به ارتباطات، مخصوص زمان و مکان خاص نیست. گرچه در قرون گذشته دامنه ارتباطات و رسانه‌ها به گستردگی امروز نبود، ولی با توجه به شرایط و مقتضیات زمان، ابزارها و وسایل ارتباطی وجود داشت که مردم برای ابراز نیاز و انتقال مفاهیم و پیام‌ها و اندیشه‌های خود از آن‌ها استفاده می‌کردند و خواسته‌های خود را با دیگران در میان می‌گذاشتند. پیامبران الهی نیز با استفاده از این ابزارهای ارتباطی، اندیشه‌های دینی و آسمانی خود را به مردم می‌رساندند و باعث رهنمون شدن گروه‌های انسانی به‌سوی خدای متعال می‌شدند. در عصر طلوع اسلام و سال‌های بعد از آن، پیامبر خاتم (ص) و امامان معصوم (ع)، برخی از این ابزارها را به کار گرفتند.

مرور

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.